اینترنت ملی ایران چیست؟ (تعریف و بررسی آن)

این روزها، اینترنت یک ابزار برای سرگرمی، اقتصاد، آموزش و رشد کسب و کارها است. وقتی از اینترنت ملی صحبت می‌کنیم، در واقع به یک پروژه بومی سازی اشاره داریم که هدف آن ایجاد یک شبکه داخلی مستقل از شبکه جهانی وب است.

اما اشتباه نکنید، اینترنت ملی قرار نیست یک سیم‌کشی جدید در کوچه‌ها باشد، بلکه یک تغییر در مسیر مسیریابی (Routing) داده‌ها است.

اینترنت ملی چیست؟

شبکه ملی اطلاعات  یا همان اینترنت ملی، مجموعه‌ای است از مراکز داده (Data Centers)، زیرساخت‌های فیبر نوری و سرویس‌های نرم‌افزاری که اجازه می‌دهد ترافیک داده‌های داخل کشور را مدیریت کند. در این مدل، اگر شما از تهران پیامی برای دوستی در شیراز بفرستید، این پیام دیگر نیازی ندارد از سرورهای خارج از ایران عبور کند.

لایه ها و زیر ساخت های آن

• لایه زیرساخت: شامل سیم‌ها، کابل‌های نوری و دکل‌های مخابراتی که انتقال فیزیکی را بر عهده دارند.
• لایه خدمات: شامل موتورهای جستجوی بومی، پیام‌رسان‌ها و ایمیل‌های داخلی.
• لایه محتوا: تولید محتوای متناسب با فرهنگ و قوانین داخلی که در این شبکه میزبانی می‌شود.

اینترانت یا اینترنت ملی یعنی چه؟

از نظر فنی، اینترنت یعنی اتصال شبکه‌ها به هم (Inter-connected Networks) وقتی یک شبکه را از جهان جدا کنید، دیگر (اینترنت) نیست، بلکه یک (اینترانت) است.

به زبان ساده باید بگوییم که اینترنت یک شبکه جهانی است که هیچ مالک واحدی ندارد (بی چارچوب و بی قانون می باشد). پروتکل‌های آن مثل TCP/IP به گونه‌ای طراحی شده‌اند که داده‌ها از کوتاه‌ترین مسیر ممکن به مقصد برسند، فارغ از مرزهای جغرافیایی، اما اینترانت یک شبکه مدیریت شده است. (چارچوب و قانون دارد)

در اینترنت به وب‌سایت موجود در جهان دسترسی داریم و در اینترانت می‌توانید به سایت‌هایی دسترسی داشته باشید که سرور آن‌ها فیزیکی در داخل ایران باشد.

–در صورت ملی شدن اینترنت چه کنیم؟

اگر مدیر و یا صاحب کسب و کاری در اینترنت هستید، نباید از سرورهای خارجی استفاده کنید.

پیشنهاد ما به شما این هست که از سیستم‌های Hybrid Cloud استفاده کنید. یعنی یک کپی کامل از سایت و دیتابیس خود را روی سرورهای معتبر داخلی داشته باشید تا در صورت قطع ارتباط بین‌الملل، سایت شما برای کاربران داخلی باز شود.

در صورت محدودیت گوگل، موتورهای جستجوی داخلی (مانند ذره‌ بین یا پارسی‌جو) بسیار خوب هستند. سئوکاران باید یاد بگیرند محتوای خود را به گونه‌ای بهینه‌سازی کنند که در الگوریتم‌های این موتورهای جستجو ایرانی نیز رتبه بگیرند.

مزایا و معایب اینترنت ملی

هر پدیده تکنولوژیک دارای دو لبه است. برای درک بهتر، این موارد را در دو دسته بررسی می‌کنیم:

مزیت های اینترنت ملی:

1. پایداری در شرایط بحران: در صورت حملات سایبری یا قطع فیزیکی کابل‌های زیردریایی، شبکه بانکی و خدمات دولتی قطع نخواهد شد.
2. کاهش چشمگیر قیمت: هزینه پهنای باند داخلی برای اپراتورها بسیار ارزان‌تر است. این یعنی کاربر می‌تواند با هزینه کمتر، محتوای ویدئویی را تماشا کند.
3. سرعت (Latency): زمان پاسخگویی سرورهای داخلی به دلیل مسافت کم، بسیار پایین است که برای گیمرها و بورس‌بازان یک مزیت بزرگ محسوب می‌شود.
4. نظارت گسترده: در یک شبکه کاملاً داخلی، حریم خصوصی معنای متفاوتی پیدا می‌کند و رهگیری فعالیت‌های دیجیتال کاربران بسیار ساده‌تر می‌شود.

عیب های اینترنت ملی:

1. علمی: بسیاری از کتابخانه‌های برنامه‌نویسی، هوش مصنوعی‌های مثل ChatGPT و منابع دانشگاهی در سرورهای خارجی هستند.
2. کسب ‌و کارهای وابسته به سرور خارجی: فریلنسرهایی که برای شرکت‌های خارجی کار می‌کنند یا سایت‌هایی که درآمد دلاری دارند، با سختی مواجه خواهند شد.

کشورهایی که اینترنت ملی دارند

کشورهای بزرگ و رو به رشد زیادی در جهان اینترنت ملی دارند که ما در ادامه به برخی از آن ها اشاره می کنیم.

چین

کشورچین پیشرفته‌ترین نمونه جهان است. آن‌ها نه تنها دسترسی اینترنت را محدود کردند، بلکه اکوسیستمی ساختند که کاربر چینی نیازی به خارج نداشته باشد.

• بایدو به جای گوگل
• وی‌چت به جای واتس‌اپ و اینستاگرام
• علی‌بابا به جای آمازون

روسیه

کشور بزرگ روسیه در سال‌های اخیر زیرساختی به نامRuNet  ایجاد کرده است. آن‌ها چندین بار تست‌های “قطع ارتباط با جهان” را با موفقیت انجام داده‌اند تا مطمئن شوند در صورت تحریم‌های سنگین، شبکه داخلی‌شان از کار نمی‌افتد.

کره شمالی

کشور کره شمالی تنها کشوری است که واقعاً (اینترانت ملی) دارد. کاربران به سایت هایی که با سرور داخل کشور هستند دسترسی دارند.

تفاوت اینترنت ملی با اینترنت جهانی

اینترنت جهانی شبکه‌ای گسترده و به‌هم ‌پیوسته از میلیون‌ها سرور در سراسر دنیاست که کاربران را به وب‌سایت‌ها، شبکه‌های اجتماعی، سرویس‌های ابری و منابع اطلاعاتی بین‌المللی متصل می‌کند.

در این مدل، داده‌ها بدون محدودیت جغرافیایی خاص میان کشورها تبادل می‌شوند و دسترسی به پلتفرم‌هایی مانند گوگل، اینستاگرام یا سرویس‌های خارجی امکان ‌پذیر است.

در مقابل، اینترنت ملی (که در ایران با عنوان «شبکه ملی اطلاعات» شناخته می‌شود) زیرساختی داخلی است که تمرکز آن بر میزبانی و تبادل داده در داخل کشور است. در این ساختار، سرورها، پیام‌رسان‌ها، موتورهای جستجو و خدمات آنلاین می‌توانند به‌صورت بومی ارائه شوند و وابستگی به خارج کاهش یابد.

هدف اصلی آن افزایش سرعت دسترسی به خدمات داخلی، کاهش هزینه پهنای باند خارجی و مدیریت بهتر امنیت و ترافیک داده‌ها عنوان می‌شود.

تفاوت اصلی این دو در سطح دسترسی و محدوده ارتباطات است؛ اینترنت جهانی دسترسی آزاد به منابع بین‌المللی را فراهم می‌کند، در حالی که اینترنت ملی بیشتر بر شبکه داخلی تمرکز دارد و در صورت محدودیت‌های سیاستی، ممکن است دسترسی به برخی سرویس‌های خارجی کاهش یابد.

به‌طور خلاصه، اینترنت جهانی مرز نمی‌شناسد، اما اینترنت ملی بر مرزهای دیجیتال داخلی تأکید دارد.

رفع اینترنت یا شبکه ملی ایران

در زمان قطع اینترنت جهانی یا محدود شدن دسترسی‌ها، اولین قدم تشخیص نوع اختلال است. گاهی مشکل به تنظیمات مودم، تمام شدن حجم بسته یا اختلال در اپراتور مربوط می‌شود و ارتباطی با شبکه ملی اطلاعات ندارد. اما در برخی شرایط، دسترسی به سایت‌های خارجی قطع می‌شود و فقط سرویس‌های داخلی در دسترس هستند.

در این حالت احتمال فعال بودن محدودیت سراسری وجود دارد. بنابراین قبل از هر اقدامی، اتصال خود را با چند دستگاه یا سیم‌کارت مختلف بررسی کنید.

راهکارهای فنی برای رفع مشکل اینترنت

اگر مشکل از سمت کاربر باشد، چند اقدام ساده می‌تواند مؤثر باشد:
ریستارت کردن مودم و گوشی، بررسی تنظیمات DNS، خاموش و روشن کردن حالت پرواز، یا تنظیم مجدد APN در اینترنت همراه. همچنین اطمینان حاصل کنید که بسته اینترنت شما فعال است و بدهی معوق ندارید.

در برخی موارد تغییر DNS به سرویس‌های عمومی می‌تواند مشکل باز نشدن برخی سایت‌ها را برطرف کند. اگر همچنان مشکل ادامه داشت، تماس با پشتیبانی اپراتور اینترنت بهترین راهکار است.

مدیریت دسترسی در زمان محدودیت اینترنت جهانی

در شرایطی که اینترنت بین‌الملل محدود شده و تنها شبکه ملی اطلاعات فعال است، دسترسی به سرویس‌های داخلی مانند بانک‌ها، سامانه‌های دولتی و برخی پیام‌رسان‌های بومی معمولاً برقرار می‌ماند.

در این وضعیت بهتر است کارهای ضروری خود را از طریق سرویس‌های داخلی انجام دهید و از ابزارهای جایگزین برای ارتباط با مشتریان یا همکاران استفاده کنید.

کسب‌ و کارهای آنلاین نیز باید از قبل برنامه مدیریت بحران، نسخه پشتیبان اطلاعات و کانال‌های ارتباطی جایگزین داشته باشند تا در زمان قطعی دچار آسیب جدی نشوند. آمادگی قبلی، مهم‌ترین راهکار در برابر اختلال‌های احتمالی اینترنت است.

اینترنت ملی رایگان

شبکه داخلی یا اینترنت ملی رایگان معمولاً به دسترسی بدون هزینه یا با هزینه بسیار کم به سرویس‌ها و وب‌سایت‌های داخلی در چارچوب شبکه ملی اطلاعات اشاره دارد.

در این مدل، کاربران می‌توانند به برخی پلتفرم‌های بومی، سامانه‌های دولتی، آموزشی یا پیام‌رسان‌های داخلی بدون کسر حجم اینترنت بین‌الملل یا با تعرفه نیم‌بها متصل شوند. هدف از این سیاست، تشویق کاربران به استفاده از خدمات داخلی و کاهش وابستگی به پهنای باند خارجی است.

با این حال، اینترنت ملی رایگان به معنای دسترسی رایگان به کل اینترنت جهانی نیست. معمولاً فقط ترافیک داخلی شامل تخفیف یا رایگان ‌سازی می‌شود و برای استفاده از سایت‌ها و سرویس‌های خارجی همچنان نیاز به بسته اینترنت عادی وجود دارد.

این موضوع باعث می‌شود کاربران در زمان محدودیت اینترنت بین‌الملل همچنان بتوانند از خدمات داخلی استفاده کنند.

از نگاه موافقان، این طرح می‌تواند هزینه کاربران را کاهش دهد و به رشد کسب ‌و کارهای داخلی کمک کند. در مقابل، منتقدان معتقدند رایگان بودن ترافیک داخلی ممکن است رقابت را تحت تأثیر قرار دهد و انتخاب کاربران را محدود کند.

بنابراین، اینترنت ملی رایگان مفهومی وابسته به سیاست‌های تعرفه‌ای و مدیریت ترافیک داخلی است، نه جایگزینی کامل برای اینترنت جهانی.

آیا اینترنت ملی به معنای قطع کامل اینترنت است؟

اینترنت ملی لزوماً به معنای قطع کامل اینترنت جهانی نیست. شبکه ملی اطلاعات در اصل یک زیرساخت داخلی است که امکان میزبانی و تبادل داده را در داخل کشور فراهم می‌کند.

هدف اعلام ‌شده آن افزایش پایداری، سرعت دسترسی به خدمات داخلی و کاهش وابستگی به خارج است. بنابراین در حالت عادی، این شبکه می‌تواند در کنار اینترنت جهانی فعالیت کند، نه به جای آن.

با این حال، از نظر فنی این امکان وجود دارد که در شرایط خاص، دسترسی به اینترنت بین‌ الملل محدود یا موقتاً قطع شود و فقط خدمات داخلی در دسترس باقی بمانند.

در چنین وضعیتی کاربران همچنان می‌توانند از سایت‌های داخلی، سامانه‌های بانکی، خدمات دولتی و برخی پلتفرم‌های بومی استفاده کنند، اما دسترسی به وب‌سایت‌ها و سرویس‌های خارجی ممکن است امکان‌پذیر نباشد.

در نتیجه، اینترنت ملی ذاتاً به معنای قطع کامل اینترنت نیست، بلکه یک شبکه داخلی مستقل است که می‌تواند حتی در زمان اختلال اینترنت جهانی فعال بماند. اما نحوه اجرا و سیاست‌های مدیریتی تعیین می‌کند که آیا این زیرساخت صرفاً مکمل اینترنت جهانی باشد یا در شرایطی جایگزین موقت آن شود.

تاثیر اینترنت ملی بر شبکه ‌های اجتماعی خارجی

اجرای شبکه ملی اطلاعات می‌تواند تأثیر مستقیم و غیرمستقیمی بر دسترسی و عملکرد شبکه‌های اجتماعی خارجی داشته باشد.

در حالت عادی، این زیرساخت به‌عنوان یک شبکه مکمل در کنار اینترنت جهانی فعالیت می‌کند و کاربران همچنان می‌توانند از پلتفرم‌هایی مانند Instagram، Telegram، X و YouTube استفاده کنند.

اما در شرایطی که دسترسی به اینترنت بین‌الملل محدود شود، این شبکه‌های اجتماعی ممکن است به‌طور کامل یا جزئی از دسترس خارج شوند. از آنجا که سرورهای این پلتفرم‌ها خارج از کشور قرار دارند، در صورت قطع ارتباط بین‌المللی، امکان اتصال به آن‌ها وجود نخواهد داشت.

در چنین وضعیتی، معمولاً سرویس‌های داخلی فعال باقی می‌مانند و کاربران به استفاده از پیام‌ رسان‌ها و شبکه‌ های اجتماعی ایرانی هدایت می‌شوند.

از نظر اقتصادی نیز محدودیت در دسترسی به شبکه‌های اجتماعی خارجی می‌تواند بر کسب ‌و کارهای آنلاین، اینفلوئنسرها و برندهایی که وابسته به این پلتفرم‌ها هستند تأثیر بگذارد. کاهش تعامل، افت فروش و محدود شدن بازار بین‌المللی از پیامدهای احتمالی آن است.

در مجموع، تأثیر اینترنت ملی بر شبکه‌های اجتماعی خارجی به نحوه اجرا و میزان محدودیت‌های اعمال‌شده بستگی دارد؛ این تأثیر می‌تواند از صرفاً مدیریت ترافیک تا قطع کامل دسترسی متغیر باشد.

جمع‌ بندی

اینترنت ملی یا شبکه ملی اطلاعات زیرساختی داخلی برای میزبانی و مدیریت ترافیک داده در داخل کشور است که می‌تواند در کنار اینترنت جهانی فعالیت کند.

هدف آن افزایش پایداری، امنیت و کاهش وابستگی به خارج عنوان می‌شود، اما نحوه اجرا نقش تعیین‌کننده‌ای در میزان دسترسی کاربران به سرویس‌ های بین‌المللی دارد. در صورت محدودیت اینترنت جهانی، خدمات داخلی معمولاً فعال می‌مانند، در حالی که شبکه‌های اجتماعی و سایت‌های خارجی ممکن است در دسترس نباشند.

در نهایت، آگاهی کاربران و آمادگی کسب ‌و کارها برای شرایط مختلف، مهم‌ترین عامل در مدیریت پیامدهای احتمالی اینترنت ملی است.